Muszkieterów przypadki, czyli jeden za wszystkich...

Naszą opowieść o muszkieterach zacząć wypada, jak każdą historię, od początku.
A początek swój ta formacja znajduje ok. roku 1560, kiedy to do każdej szanującej się armii europejskiej (i nie tylko-patrz Chiny), zaczęto wcielać żołnierzy posługujących się nową bronią- muszkietami. Stąd też nazwa.
Jednak 'nasi muszkieterowie' wywodzą się raczej z pieszej kompanii szlachciców stworzonej przez Henryka IV (tego od 'Paryż wart mszy', ojca Ludwika XIII) lekkiej kawalerii ok.1600 r. (cavalerie légere). Owi żołnierze wyposażeni w karabiny (stąd też nazwa 'karabinierzy JKMości') mieli strzec monarchy niczym przyboczna gwardia, ale na dowód ich skuteczności wspomnijmy jeno, że ten własnie Henryk IV zginął ugodzony sztyletem przez szaleńca Ravailaca. muszkieterowie królewscy

W 1622 r. Ludwik XIII przekształcił ową kompanię do takiej formy, jaką znamy z powieści Dumasa ojca. Było to do 150 mężczyzn szlachetnie urodzonych, służących zarówno pieszo jak i konno. Zamiast karabinów, otrzymali nowocześniejsze muszkiety, które wyewoluowały z XV-wiecznych arkebuzów, oraz rapiery (muszkieterowie w ogóle słynęli z mistrzostwa we władaniu bronią białą).
Początkowo dożywotnim dowódzcą został monsieur de Montalet (Montalan). W 1634 r. król sam ustanowił siebie jako kapitana, zaś po rezygnacji de Montaleta- 3.10. powołał m. de Tréville'a (de Troisvilles) jako kapitana-porucznika (faktycznego komendanta).
Wśród oficerów wymienić poza tym należy : 1 podporucznika, 2 sierżantów, chorążego, doboszy, oboistów (?) i kilku medyków. W ramach ciekawostki-> także kogoś na kształt aptekarza obwoźnego.
Taka gwardia pełniła podwójną rolę- na codzień czuwać nad bezpieczeństwem monarchy, ale w czasie wojny mogła stawać do boju.
Jeśli chodzi o mundur, to nasze filmowe wyobrażenia nie odbiegają od rzeczywistości- istotnie, na cywilne ubranie nakładano coś w rodzaju munduru-tuniki w kolorze niebieskim z krzyżem na piersiach i plecach. Zazwyczaj konni muszkieterowie nosili wysokie buty, jednak będąc w królewskich komnatach zamieniali je na lżejsze z obcasami. Konie zaś wybierano w kolorze szarym- stąd nazywano ich 'szarymi muszkieterami' (za czasów Ludwika XIV stworzono 2gą gwardię -'czarnych'- z tego samego powodu). muszkieterowie królewscy w pełnym rynsztunku- z filmu R. Lestera muszkieterowie kardynalscy- także z filmu R. Lestera

Niech to będzie dobre miejsce na opis innej, niemniej sławnej, gwardii Jego Eminencji kardynała de Richelieu. Otóż Dumas wcale nie wymyślił tejże, ba, nawet ta serdeczna nienawiść, jaką darzyły się obie formacje, nie była wyssana z palca przez pisarza!
W 1626 r., po spisku-zamachu na życie kardynała, Ludwik XIII zezwolił mu na posiadanie własnej kompanii przybocznej strzegącej jego
bezpieczeństwa (także przed rezydencją, bramami, drogami dojazdowymi oraz jako eskorta jego powozu). Początkowo było to jedynie 30 konnych, liczba ta wzrosła następnie do 120 konnych i ok 100 żandarmów. W 1634 r. zaś utworzono pieszą kompanię złożoną z 200 ludzi. Podobnie jak ci królewscy- konni muszkieterowie rekrutowani byli spośród szlachty i mieli zapewnioną dożywotnią służbę i żołd. Ich mundury wyglądały tak, jak znamy to z filmów- bordowy płaszcz-tunika z białym krzyżem i takimiż galonami. Dowódcą wybieranym każdorazowo przez Ojca Józefa ('szarą eminencję', przyjaciela i doradcę Richelieu'go), został do swej śmierci pod La Rochelle niejaki m. de Beauplan, następnie- de Saint- Georges, de La Houndiniére i de Bar, który został później generałem Ludwika XIV.
Piesi muszkieterowie pochodzili z plebsu, ich służba trwała 3 lata i nie mieli tych słynnych mundurów. Dowódca był monsieur de Cavoye.
Wspomnijmy także o trzeciej formacji- kompanii żandarmów walczących na froncie. 'szary' i 'czarny' muszkieter Ludwika XIV

Wróćmy teraz do tematu- oto w 1646 r. kardynał Mazarini rozwiązuje kompanię królewskich muszkieterów. Przypomnijmy sobie teraz "Trzech muszkieterów" w reż. Hyamsa- tu miał tego dokonać kardynał de Richelieu i to sporo lat wcześniej (1625). Pretekstem miały być jakieś finansowe problemy, a naprawdę, łagodnie mówiąc- niechęć Jego Eminencji do pana de Tréville'a.
Trwał ten niebyt 11 lat aż do 1657 r., gdy wskrzeszono monarszą gwardię. Król został kapitanem (z własnej kiesy dodawał środki na piękne umundurowanie itp, sam urządzał przeglądy swych 'pretorianów'). Mazarini desygnował swego krewniaka Filipa de Mancini kapitanem-namiestnikiem (porucznikiem), a Charles de Batz de Castelmore, czyli nasz d'Artagnan został podporucznikiem (ale też faktycznym dowódcą). Po śmierci kardynała w 1661 r. król przejął już oficjalnie władzę nad swymi bodyguardami i podwyższył ich liczbę do 150 oraz dodał kolejne stopnie oficerskie. Wtedy też I-sza kompania zyskała quasi-oficjalną nazwę szarych muszkieterów, a II-ga- czarnych, z przyczyn przytoczonych powyżej. Około 1664 r. znów zwiększono zaciąg do 250 osób w każdej kompanii. Ponadto król zastąpił trębacza 5 doboszami i flecistami, później ostali się tylko doboszowie.
Ludwik XIV cały czas reorganizował swą ulubioną gwardię, nawet zmienił nieco mundury- płaszcze (te tuniki) przedłużono i sięgały teraz poniżej kolan, a na nich wyszyto krzyże sztuk 4- z przodu, tyłu i po bokach.
Muszkieterowie walczyli także na froncie. Dość wspomnieć naszego d'Artagnana, który zginął podczas oblężenia Maastricht, a sięgając do filmu- przypomnijmy sobie 'Czterech muszkieterów' Lestera i ich brawurowe akcje pod La Rochelle muszkieter z ok. 1740 r.

Smutny koniec naszych bohaterów nastąpił w 1776 r, gdy Ludwik XVI rozwiązał tę formację z przyczyn finansowych (jakby to miało zredukować monstrualne wydatki dworu- tak złośliwie dodam). Jeszcze w 1789r. gwardia w jakiejś formie istniała skoro źródła odnotowują, iż król ją zreogranizował. W okresie pierwszej restauracji (po 1814 r.) znów przywrócono i wcielono ją do armii króla. Muszkieterowie walczyli w okresie '100 dni'.

Słynni ludzie, a muszkieterowie:
Diuk Burgundii, delfin (czyli syn Ludwika XIV)- należał do obu kompanii, by zapobiec wzajemnej zazdrości i nawet nosił oba mundury na zmianę
Pierre de Montesquiou hrabia d'Artagnan (marszałek Francji, kuzyn naszego d'Artagnana)
Bening Dauvergne de Saint-Mars (gubernator Bastylli i 'opiekun żelaznej maski')
Louis de Rouvroy, diuk Saint-Simon (
Gatien de Courtilz de Sandras (napisał Pamiętniki d'Artagnana)
Charles François de Froulay
François-Henri de Franquetot diuk de Coigny (marszałek Francji)
Jean-François Leriget markiz de Faye (poeta feancuski)

Minibibliografia:
http://bastion.free.fr/mousquet.htm
http://gentilshommesbrette.free.fr/article.php3?id_article=35
http://www.freewebs.com/gasconadventurer/athosporthosaramis.htm
http://www.mousqbaretous.com/Historique.htm
http://membres.lycos.fr/chuchote/cheval/ut_mousquetaire/mousquetaire.html
Jan Baszkiewicz "Richelieu", str.228

zdjęcia pochodzą ze stron: www.cyranodebergerac.fr/, http://www.crdp-toulouse.fr, http://membres.lycos.fr/chuchote/cheval/ut_mousquetaire/mousquetaire.html

powrót do strony głównej